Quy tắc ăn mặc và phép tắc khi vào đền ở Bali: Hướng dẫn du lịch đầy tôn trọng

Bali là một trong số ít nơi trên Trái Đất mà cuộc sống thường ngày và đức tin hòa quyện hoàn toàn vào nhau. Bạn sẽ thấy đồ cúng bằng lá cọ đặt trước cửa nhà, khói nhang bảng lảng trước các cửa hàng, và cả ngôi làng cùng tạm dừng mọi việc để tham dự những nghi lễ đã diễn ra hàng thế kỷ. Du khách dành vài phút tìm hiểu phong tục địa phương sẽ được chào đón nồng hậu, và điều thiết thực nhất cần làm đúng chính là quy tắc ăn mặc khi vào đền ở Bali.

Hướng dẫn này sẽ đưa bạn đi qua những điều cần mặc khi vào đền, cách ứng xử quanh các đồ cúng có mặt khắp đảo, sự tinh tế về văn hóa ở Indonesia, quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi, cách chụp ảnh lịch sự, và một số câu tiếng Indonesia (Bahasa Indonesia) giúp ích rất nhiều. Không điều nào phức tạp cả, và chỉ cần một chút nỗ lực là bạn sẽ nhận lại rất nhiều thiện cảm.

Phép tắc khi vào đền: sarong, dây thắt lưng và che vai

Các ngôi đền Hindu ở Bali (pura) là nơi thờ cúng vẫn đang hoạt động, không phải điểm tham quan du lịch, ngay cả khi chúng nằm trên một mỏm đá nổi tiếng hay bên một hồ nước đẹp như tranh. Để vào khuôn viên đền, cả nam lẫn nữ đều cần ăn mặc kín đáo, và có một vài quy định không thể du di.

Những thứ bạn cần mặc

• Sarong (kamen): một mảnh vải dài quấn quanh eo, che chân ít nhất đến dưới đầu gối, thường là đến mắt cá chân. Mọi người đều quấn, bất kể giới tính, kể cả khi đã mặc quần dài.
• Dây thắt lưng (selendang): một dải vải hẹp hơn, buộc quanh eo bên ngoài sarong. Nó mang ý nghĩa tượng trưng là ngăn cách phần thân trên “thanh sạch” với phần thân dưới. Ở hầu hết các ngôi đền, đây thực sự là yêu cầu bắt buộc, không chỉ để trang trí.
• Che vai: áo hai dây và để lộ vai là không phù hợp trong khuôn viên đền. Hãy mang theo một chiếc áo thun hoặc áo sơ mi mỏng che được bắp tay.

Tin vui là hầu hết các ngôi đền lớn đều cho mượn hoặc cho thuê sarong và dây thắt lưng ở lối vào, thường đã tính trong giá vé hoặc chỉ cần đặt cọc hay quyên góp một khoản nhỏ. Ở các ngôi đền làng nhỏ hơn có thể không có sẵn gì cả, vì vậy nếu bạn định ghé những địa điểm ít người biết đến, nên mua một chiếc sarong của riêng mình ngay từ đầu chuyến đi. Sarong rẻ, bán ở khắp nơi, và còn dùng được làm khăn choàng đi biển, tấm trải dã ngoại hoặc để che chân tránh trầy xước khi đi xe máy.

Những quy tắc khác ở đền cần nhớ

• Theo truyền thống, phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt được đề nghị không vào khuôn viên đền. Biển báo ở lối vào thường nêu rõ điều này. Đó là một niềm tin sâu sắc gắn với sự thanh sạch trong nghi lễ chứ không phải sự phán xét, và du khách cũng tôn trọng tuân thủ.
• Không đứng cao hơn giáo sĩ hoặc các bàn thờ trong lúc diễn ra nghi lễ. Nếu mọi người đang ngồi cầu nguyện, đừng đứng sừng sững phía trên họ hay trèo lên bục cao để chụp ảnh.
• Tuyệt đối không ngồi với lòng bàn chân hướng về phía bàn thờ hay hướng về người khác. Hãy co chân về phía sau.
• Không chạm vào đầu người khác — theo quan niệm của người Bali (và rộng hơn là người Indonesia), đầu là bộ phận thiêng liêng nhất của cơ thể.
• Bước qua ngưỡng cửa, đừng giẫm lên. Nhiều cổng đền có phần nền được nâng cao; hãy đối xử cẩn trọng với nó.

Các ngôi đền nổi tiếng như Tanah Lot, Uluwatu (Pura Luhur Uluwatu), Besakih (“Đền Mẹ” trên sườn núi Agung) và Ulun Danu Beratan đều áp dụng quy định về trang phục. Uluwatu còn có thêm một thử thách nữa: đàn khỉ macaque sống ở đây nổi tiếng giật kính râm, mũ và điện thoại, vì vậy hãy cất các vật dụng dễ rơi vào túi và kéo khóa kỹ. Để biết đầy đủ hơn nên dành thời gian cho những địa điểm nào, hãy xem hướng dẫn du lịch Bali của chúng tôi.

Đồ cúng hằng ngày (Canang Sari): đừng giẫm lên

Đi dọc bất kỳ con đường, vỉa hè hay lối vào cửa hàng nào ở Bali, bạn cũng sẽ thấy những chiếc khay vuông nhỏ đan từ lá cọ hoặc lá chuối, bên trong đựng hoa, vài hạt gạo, một chiếc bánh quy hoặc món ngọt, và một nén nhang đang tỏa khói. Đó là canang sari, đồ cúng hằng ngày mà người Hindu ở Bali đặt xuống như một cử chỉ tri ân và giữ cân bằng, đôi khi nhiều lần trong ngày.

Đối với du khách, phép tắc ở đây đơn giản nhưng quan trọng:

• Đừng giẫm lên chúng. Chúng xuất hiện trên mặt đất, trên bậc cửa, trên bảng điều khiển ô tô, trên tường bãi biển và ở các góc phố đông đúc — hãy để ý bước chân, đặc biệt là trong những con hẻm hẹp ở Ubud và Canggu.
• Lỡ chạm nhẹ vào một món cũng không sao. Khi đồ cúng đã được đặt xuống và cầu nguyện xong, mục đích tâm linh của nó phần lớn đã hoàn tất, và người dân địa phương hiểu rằng vỉa hè đông đúc thì thỉnh thoảng khó tránh bước hụt. Chỉ cần tránh chúng khi có thể.
• Không nhặt lên hay dịch chuyển đồ cúng để chụp ảnh. Nếu muốn, hãy chụp chúng ngay tại chỗ, nhưng đừng làm xáo trộn.
• Cẩn thận với nhang. Một nén nhang đang cháy có thể làm cháy xém dép xỏ ngón hoặc ngón chân trần nếu bạn giẫm thẳng lên.

Bạn cũng sẽ gặp những lễ vật nghi lễ lớn hơn, những tháp trái cây cao ngất (gebogan) được phụ nữ đội trên đầu, và những đoàn rước đầy đủ chắn cả đường. Khi một nghi lễ hoặc đoàn rước đi qua, cách ứng xử lịch sự là giảm tốc độ, chờ đợi và nhường cho họ đi qua — tuyệt đối không bấm còi hay chen lấn.

Sự tinh tế về tôn giáo và văn hóa tại một quốc gia đa số theo đạo Hồi

Người ta dễ nghĩ rằng “Indonesia là Bali”, nhưng thực ra Bali là một hòn đảo Hindu nằm trong quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi lớn nhất thế giới. Ngay khi bạn đến Java, Lombok hoặc hầu hết các vùng khác, bối cảnh văn hóa sẽ thay đổi, và một du khách biết tôn trọng sẽ điều chỉnh cho phù hợp.

Trang phục và cách ứng xử ngoài Bali

• Ăn mặc kín đáo hơn khi rời khỏi tuyến du lịch quen thuộc. Đồ đi biển thì không sao ở Seminyak hay Canggu, nhưng ở thị trấn, chợ, nhà thờ Hồi giáo và vùng nông thôn, hãy che vai và đầu gối. Điều này càng quan trọng hơn ở những vùng bảo thủ như Aceh.
• Khi vào thăm nhà thờ Hồi giáo: hãy cởi giày, ăn mặc kín đáo, và phụ nữ nên dùng khăn trùm tóc. Các nhà thờ Hồi giáo lớn thường cung cấp áo choàng cho du khách.
• Trong tháng Ramadan, nhiều người Hồi giáo nhịn ăn từ lúc bình minh đến hoàng hôn. Ăn, uống hoặc hút thuốc lộ liễu ở nơi công cộng vào ban ngày bị coi là bất lịch sự ở những khu vực giữ đạo nghiêm hơn.
• Dùng tay phải để đưa, nhận, ăn uống và bắt tay. Trên khắp Indonesia, tay trái theo truyền thống bị coi là không sạch.
• Thể hiện tình cảm nơi công cộng tốt nhất nên kín đáo, và say xỉn lộ liễu bị coi là khó chấp nhận bên ngoài các khu tiệc tùng.

Người Indonesia trên khắp quần đảo nhìn chung nổi tiếng thân thiện và bao dung với những lỗi vô tình. Thiện chí tôn trọng quan trọng hơn việc làm đúng từng chi tiết. Nếu bạn định kết hợp Bali với các ngôi đền ở miền Trung Java hoặc những vùng khác, việc tìm hiểu trước một chút về chuẩn mực địa phương sẽ rất đáng công, và bài tổng quan của chúng tôi về nơi nên ở tại Bali có thể giúp bạn chọn khu vực phù hợp với mức độ hòa mình mà bạn muốn.

Phép lịch sự khi chụp ảnh và sự tôn trọng nghi lễ

Bali lên hình đẹp vô tận và người dân địa phương phần lớn đã quen với máy ảnh — nhưng vài phép lịch sự sẽ phân biệt một du khách chu đáo với một người làm phiền.

• Hãy xin phép trước khi chụp ảnh người khác, đặc biệt là giáo sĩ, người đang cầu nguyện hoặc người mặc lễ phục. Thường chỉ cần một nụ cười và một cử chỉ hướng về máy ảnh là đủ; hầu hết mọi người đều vui vẻ đồng ý.
• Không dùng đèn flash hay cản đường trong lúc diễn ra nghi lễ. Giữ khoảng cách tôn trọng, đứng sang một bên, và tuyệt đối không trèo lên bàn thờ hay chặn lối đi của đoàn rước chỉ để có một bức ảnh.
• Hãy kín đáo tại đám tang và lễ hỏa táng (ngaben). Đôi khi những nghi lễ này mở cửa cho người xem biết tôn trọng, nhưng trước hết đó là sự kiện trang nghiêm của gia đình, tuyệt đối không phải màn trình diễn. Hãy làm theo hướng dẫn viên của bạn.
• Flycam (drone) bị hạn chế quanh nhiều ngôi đền và nghi lễ — hãy kiểm tra quy định địa phương trước khi bay, vì mức độ thực thi và sự nhạy cảm khác nhau tùy nơi.
• Tránh kiểu “tạo dáng ở đền” thiếu tôn trọng. Trèo lên cây đa thiêng hay tạo dáng khiêu khích trước bàn thờ đã gây xúc phạm thật sự và thậm chí rắc rối pháp lý cho du khách.

Khi bạn ghi lại được một khoảnh khắc đặc biệt, có kết nối mạng sẽ giúp bạn dễ dàng kiểm tra quy định của địa điểm, tìm đúng lối vào hoặc tra cứu ý nghĩa của một ngôi đền ngay tại chỗ. Một gói eSIM Indonesia giúp bạn có bản đồ, công cụ dịch và lịch nghi lễ ngay trong túi mà không phải đi tìm WiFi quán cà phê giữa các ngôi làng.

Những câu tiếng Indonesia (Bahasa Indonesia) hữu ích

Tiếng Anh được hiểu rộng rãi ở các khu du lịch của Bali, nhưng chỉ cần vài từ Bahasa Indonesia (quốc ngữ) cũng mang lại nụ cười chân thành và sự đối đãi tốt hơn. Lưu ý rằng Bali còn có ngôn ngữ riêng là tiếng Bali, nhưng Bahasa Indonesia thì ở đâu cũng hiểu.

• Selamat pagi — Chào buổi sáng
• Selamat siang / sore — Chào buổi trưa / Chào buổi chiều
• Terima kasih — Cảm ơn (đáp lại: sama-sama, không có gì)
• Tolong — Làm ơn / Xin hãy giúp
• Permisi — Xin phép (khi đi ngang qua hoặc bước vào)
• Maaf — Xin lỗi
• Ya / Tidak — Vâng / Không
• Berapa harganya? — Cái này giá bao nhiêu? (tiện lợi ở chợ)
• Enak — Ngon (câu khen luôn làm hài lòng mọi người ở quán warung)
• Apa kabar? — Bạn khỏe không? (đáp lại: baik, khỏe)

Một lời chào ấm áp trước khi đặt câu hỏi, thay vì lao thẳng vào nói tiếng Anh, là cách dễ nhất để ghi điểm văn hóa trên đảo. Nếu chuyến đi của bạn rơi vào một dịp lễ lớn, việc ôn lại những lời chúc phù hợp với lễ hội cũng rất đáng; hãy xem hướng dẫn của chúng tôi về các lễ hội ở Indonesia và Nyepi, Ngày Tĩnh Lặng khi cả hòn đảo, kể cả sân bay, đều ngừng hoạt động.

Tổng kết

Du lịch Bali một cách tôn trọng gói gọn trong một danh sách ngắn: mang theo sarong và dây thắt lưng, che vai khi vào đền, để ý bước chân quanh đồ cúng, xin phép trước khi chụp ảnh người khác, và mở đầu bằng một nụ cười cùng vài câu tiếng Indonesia. Làm được như vậy, hòn đảo sẽ mở lòng với bạn theo cách mà nó không bao giờ làm với những du khách chỉ xem nơi này như một phông nền.

Một vài phép lịch sự trong số này — kiểm tra yêu cầu về trang phục, tìm lối vào đền, dịch một tấm biển, xác nhận xem nghi lễ có mở cho du khách không — dễ dàng hơn nhiều khi có sẵn dữ liệu di động. Duy trì kết nối ở Indonesia nghĩa là bạn có thể là một vị khách chu đáo ngay tức thì, tra cứu trước khi hành động thay vì đoán mò, nhờ đó bạn dành cả chuyến đi để tôn vinh văn hóa Bali thay vì vô tình vấp phải nó.

Câu hỏi thường gặp

Quy tắc ăn mặc khi vào đền ở Bali là gì?

Cả nam lẫn nữ đều phải mặc sarong (một mảnh vải quấn quanh eo che chân) và thắt dây thắt lưng quanh eo, đồng thời che vai. Hầu hết các ngôi đền lớn như Tanah Lot, Uluwatu và Besakih đều cho mượn hoặc cho thuê sarong và dây thắt lưng ở lối vào, thường đã tính trong giá vé hoặc chỉ cần quyên góp một khoản nhỏ.

Tôi có cần tự mang sarong khi đi thăm đền ở Bali không?

Thường là không cần ở các ngôi đền lớn vì họ có cung cấp, nhưng nên mua một chiếc của riêng mình ngay từ đầu chuyến đi. Sarong rẻ và bán ở khắp nơi, còn các ngôi đền làng nhỏ hơn có thể không có chiếc nào để cho mượn. Sarong còn dùng được làm khăn choàng đi biển và tấm che nắng.

Những đồ cúng canang sari đặt trên mặt đất ở Bali là gì?

Canang sari là những chiếc khay nhỏ bằng lá cọ đựng hoa, gạo và nhang mà người Hindu ở Bali đặt hằng ngày để bày tỏ lòng biết ơn. Bạn sẽ thấy chúng trên bậc cửa, vỉa hè và các bàn thờ. Hãy cố gắng đừng giẫm lên, đừng dịch chuyển chúng để chụp ảnh, và chú ý nén nhang đang cháy.

Phụ nữ có thể vào thăm đền ở Bali khi đang có kinh nguyệt không?

Theo truyền thống, phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt được đề nghị không vào khuôn viên đền, và biển báo ở lối vào thường nêu rõ điều này. Điều đó liên quan đến niềm tin của người Bali về sự thanh sạch trong nghi lễ chứ không phải sự phán xét nào, và du khách được kỳ vọng tôn trọng điều đó.

Chụp ảnh tại các nghi lễ của người Bali có bất lịch sự không?

Nhìn chung chụp ảnh là được, nhưng hãy xin phép trước khi chụp giáo sĩ hoặc người đang cầu nguyện, giữ khoảng cách tôn trọng, tránh dùng đèn flash, và tuyệt đối không chắn lối hay trèo lên bàn thờ trong lúc diễn ra nghi lễ. Ở những sự kiện trang nghiêm như lễ hỏa táng, hãy kín đáo và làm theo hướng dẫn viên của bạn.